Doe-het-zelfproject · Gezondheid en lucht

Ventilatie die vanzelf harder gaat als u doucht

Na het douchen hangt er veel vocht in de badkamer. Met een vochtsensor gaat de ventilatie vanzelf in de hoge stand zodra de luchtvochtigheid oploopt, en weer terug als de badkamer droog is. U hoeft niet meer aan de knop te denken. Heeft u mechanische ventilatie van Itho Daalderop, Orcon of Zehnder, dan gebruikt u een vochtsensor van hetzelfde merk, of de sensor die al in de box zit. Heeft u een losse ventilator in de badkamer, dan kan het met een Shelly-module en een losse vochtsensor. Op deze pagina leest u welke route bij uw woning past, wat het kost en hoe u het stap voor stap instelt.

Moeilijkheid: Makkelijk
Tijd: 20 minuten tot 2 uur
Kosten: € 41 tot € 125
Zonder internet: Werkt deels

Vanaf € 41 voor een losse ventilator met de Shelly 1PM Gen4 (€ 22) en de Shelly BLU H&T ZB (€ 19). Tot € 125 met de RFT RV-sensor van Itho Daalderop bij een box van dat merk.

Naar het stappenplan Liever een vakman

Een badkamer in natuursteen en eiken met een inloopdouche. In het plafond zit een ronde ventilatierooster, aan de wand een kleine bediening.

Wat er comfortabeler wordt

Tijdens en na het douchen gaat de ventilatie vanzelf harder, en daarna weer terug naar de lage stand. U hoeft de stand niet zelf te kiezen en de badkamer droogt sneller op.

Voor wie

Voor wie na het douchen een beslagen spiegel en natte muren heeft, of vergeet de ventilatie hoger te zetten. Heeft u mechanische ventilatie met een box op zolder, dan is dit meestal een klein klusje: een sensor op batterijen aan de muur en aanmelden bij de box. Kijk eerst op het typeplaatje van de box, want veel boxen hebben al een vochtsensor ingebouwd. Heeft u alleen een losse ventilator in de badkamer, dan kiest u de Shelly-route. Daarvoor werkt u aan 230 volt in een inbouwdoos.

Waarom vocht na het douchen weg moet

Volgens het RIVM verhogen vocht en schimmel in woningen het risico op gezondheidsproblemen, zoals astma, luchtwegklachten en luchtweginfecties. Het RIVM noemt douchen als een van de bronnen van vocht die met het gedrag van bewoners te maken hebben.

Het ministerie van BZK geeft op Volkshuisvesting Nederland dit advies: houd tijdens het douchen de badkamerdeur dicht en zet de mechanische ventilatie op de hoogste stand. Laat de afzuiging na het douchen tot 1,5 uur in de hoogste stand staan of zet een raam open. Neem na het douchen de wanden en de vloer af met een wisser.

Een vochtsensor doet het eerste deel van dat advies voor u. Hij zet de ventilatie hoger als de luchtvochtigheid oploopt en zet hem terug als die weer is gedaald. Het afnemen van de wanden en het openhouden van de roosters blijft nodig.

Eerst kijken: zit er al een vochtsensor in de box

Veel boxen voor mechanische ventilatie hebben een vochtsensor ingebouwd. Die werkt alleen als de box in de automatische stand staat. Kijk op het typeplaatje van de box welk merk en type het is.

Itho Daalderop: de CVE-S ECO is volgens Itho standaard uitgerust met een ingebouwde vochtsensor. Bij een plotselinge stijging van de luchtvochtigheid gaat de box naar de hoogste stand. Die sensor is zonder speciaal gereedschap niet in te stellen.

Orcon: de MVS-15RH, MVS-15RHP en de Compact-10RH(P) hebben volgens Orcon een vochtsensor ingebouwd. In de automatische stand draait de MVS-15RHP laag. Als de vochtigheid snel stijgt, schakelt hij naar een hogere stand en 15 of 30 minuten na het douchen weer terug.

Zehnder: in de ComfoFan Silent zijn volgens Zehnder een RF-ontvanger en een vochtsensor standaard ingebouwd.

Staat de box in de badkamer ver weg, of reageert de ingebouwde sensor te traag omdat de lucht eerst door het kanaal moet, dan helpt een losse vochtsensor in de badkamer zelf. Bij Itho Daalderop en Orcon neemt een losse sensor het over van de ingebouwde sensor.

Route 1: vochtsensor van het merk van de box

Itho Daalderop maakt de RFT RV-sensor BAT. Die werkt op twee AA-batterijen, meet de relatieve luchtvochtigheid en stuurt draadloos een ventilatiewens naar de box. Hij past volgens de handleiding bij de CVE-S ECO, CVD-S ECO, HRU ECO 200, HRU ECO 300, HRU ECO 350 en HRU 400. In de stand Badkamer gaat de ventilatie direct naar 100 procent boven 85 procent luchtvochtigheid. Bij een snelle stijging van meer dan 3 procent in 24 seconden gaat hij naar het maximum, tot de luchtvochtigheid onder 82 procent is, en minstens 20 minuten. De batterijen gaan volgens Itho ongeveer 2 jaar mee. Dit is de route zonder werk aan 230 volt.

Orcon maakt de Vocht Bedieningssensor Inbouw 15RF. Die gaat in een inbouwdoos en heeft 230 volt nodig. In de automatische stand gaat de ventilatie hoger bij een snelle stijging van de vochtigheid of boven 80 procent, en draait nog 15 minuten door als de vochtigheid weer daalt. Hij past op Orcon-boxen met RF uit 2025 of later, behalve de MPV-10 en HRC-220. Orcon schrijft in de handleiding dat de installateur de sensor eenmalig koppelt aan de box.

Op de Nederlandse site van Zehnder staat bij de bedieningen en sensoren geen losse vochtsensor voor de badkamer. De ComfoFan Silent heeft er een ingebouwd. Voor de badkamer is er de Zehnder Timer: een draadloze knop die u op de muur plakt of schroeft. Die zet de hoogste stand 10, 30 of 60 minuten aan. Dat is een knop en geen sensor. Voor een oudere ComfoFan S biedt Zehnder de ComfoFan Silent Move Up: een nieuw motordeel met de ingebouwde sensor, dat in de bestaande behuizing past. Laat dat door een installateur doen als u de box niet zelf open wilt maken.

Route 2: Shelly op een losse badkamerventilator

Heeft u een losse ventilator in de badkamer die aan en uit gaat met een schakelaar, dan kan een Shelly 1PM Gen4 die schakelaar overnemen. De module gaat in de inbouwdoos van de schakelaar. Een Shelly BLU H&T ZB in de badkamer meet de luchtvochtigheid en geeft die via Bluetooth door aan de Shelly 1PM Gen4. Volgens Shelly werkt de 1PM Gen4 als gateway voor BLU-sensoren.

Let op de plek van de module. Shelly geeft voor de 1PM Gen4 een luchtvochtigheid van 30 tot 70 procent op. Na het douchen is het in de badkamer vochtiger. Zet de module daarom in een inbouwdoos buiten de badkamer, bijvoorbeeld bij de schakelaar in de gang. De BLU H&T ZB zelf mag wel in de badkamer. Shelly geeft voor die sensor 0 tot 100 procent luchtvochtigheid op en noemt hem spatwater- en stofbestendig.

Werk in de badkamer zelf valt onder de regels voor badkamers in NEN 1010. Gira, maker van schakelmateriaal, legt de zones zo uit. Zone 0 is de binnenkant van het bad of de douchebak. Zone 1 is de ruimte boven het bad of binnen 120 cm rond de douchekop. Daar mogen geen gewone schakelaars of stopcontacten. Zone 2 is het gebied tot 60 cm buiten zone 1. Schakelmateriaal moet daar minstens IPX4 zijn. Buiten de zones mogen schakelaars en stopcontacten met minstens IP21 op een aardlekschakelaar. Twijfelt u in welke zone een doos zit, vraag het dan een erkend installateur.

Wilt u geen elektrawerk, dan kunt u ook een badkamerventilator met een ingebouwde vochtregeling kiezen. Itho Daalderop verkoopt de BTV-ssst in een versie met timer en hygrostaat. Het plaatsen van zo'n ventilator is wel werk aan 230 volt.

Welke grens u kiest bij de Shelly-route

De sensoren van de merken gebruiken eigen grenzen. Orcon schakelt hoger boven 80 procent of bij een snelle stijging. Itho Daalderop schakelt boven 85 procent of bij een stijging van 3 procent in 24 seconden.

In de Shelly-app stelt u zelf een grens in. Een begin is aan boven 75 procent en uit onder 65 procent. Dat is een eigen keuze, geen norm. Kijk een paar dagen wat de luchtvochtigheid in uw badkamer is als er niet gedoucht wordt, en zet de uit-grens daar een paar procent boven. Anders blijft de ventilator draaien.

Koppelen aan uw slimme woning

De sensoren van Itho Daalderop, Orcon en Zehnder werken los van een slim systeem. Wilt u de ventilatiebox ook vanuit Homey of met uw telefoon bedienen, lees dan het stappenplan mechanische ventilatie slim sturen.

De Shelly 1PM Gen4 en de Shelly BLU H&T staan in de Shelly-app voor Homey. Daarmee kunt u de ventilator ook in een Flow van Homey Pro opnemen.

Wat u nodig heeft

Itho Daalderop RFT RV-sensor BAT (04-00046) (optioneel)
Route 1 bij een box van Itho Daalderop. Vochtsensor met bediening op twee AA-batterijen. Voor CVE-S ECO, CVD-S ECO en de genoemde HRU-units. Geen werk aan 230 volt.

€ 124,50 Ventilatieland
Orcon Vocht Bedieningssensor Inbouw 15RF (21800030) (optioneel)
Route 1 bij een box van Orcon met RF, productiedatum 2025 of later. Inbouwsensor op 230 volt, met Peha-afdekraam. Laat plaatsen en koppelen door een installateur.
Zehnder Timer RF (optioneel)
Bij een Zehnder-box met RF en ingebouwde vochtsensor. Draadloze knop voor 10, 30 of 60 minuten hoogste stand. Om te plakken of te schroeven.
Shelly 1PM Gen4 (optioneel)
Route 2 bij een losse badkamerventilator. Gaat in de inbouwdoos van de schakelaar, buiten de badkamer. Nulleider nodig. Werkt als Bluetooth-gateway voor de sensor. Prijs in de Shelly-winkel met Duitse btw.

€ 21,90 Shelly Store
Shelly BLU H&T ZB (optioneel)
Route 2. Vocht- en temperatuursensor op een CR2032-knoopcel, spatwater- en stofbestendig (IP54). Meet 0 tot 100 procent luchtvochtigheid. Prijs bij een Franse webwinkel, inclusief belasting.

€ 18,90 Domadoo
Homey Pro (optioneel)
Alleen als u de ventilator in Homey wilt opnemen en nog geen centrale heeft.

Prijzen kunnen bij de winkel inmiddels anders zijn. We krijgen geen vergoeding van deze winkels.

Gereedschap

Telefoon met de app van Shelly (Route 2)
Zaklamp om het typeplaatje van de box te lezen
Boormachine met pluggen en schroeven, of dubbelzijdig tape
Rolmaat
Twee AA-batterijen als reserve (Itho)
Spanningzoeker of multimeter (Route 2)
Kleine schroevendraaier en striptang (Route 2)

Meer over dit gereedschap: Accuboormachine, Basisset voor elk huis, Gereedschapsset voor slim wonen installeren, Bosch, DeWalt, Einhell, Festool, HiKOKI, Makita, Metabo, Milwaukee, Parkside, Ryobi, Vonroc

Veiligheid

Bij Route 1 met de Itho-sensor werkt u niet aan 230 volt. Voor het aanmelden haalt u alleen de stekker van de box kort uit het stopcontact. Doe dat met droge handen en trek aan de stekker, niet aan het snoer.
Werkt u in een inbouwdoos (Orcon-inbouwsensor of Route 2), zet dan de groep uit in de meterkast. Weet u niet welke groep het is, zet dan de hoofdschakelaar uit.
Meet met een spanningzoeker of multimeter dat er op geen enkele draad in de doos nog spanning staat, voordat u iets aanraakt. Test de meter eerst op een stopcontact dat wel spanning heeft.
Plak een briefje op de groepenkast zodat niemand de groep weer aanzet terwijl u werkt.
Plaats geen schakelaar, module of stopcontact in zone 0 of 1 van de badkamer. Volg bij twijfel over de zone het advies van een erkend installateur.
Zet de Shelly 1PM Gen4 niet in de badkamer. Shelly noemt de module alleen geschikt voor binnen, droog, bij 30 tot 70 procent luchtvochtigheid.
Gebruik bij de Shelly geen schakelaar met een ingebouwd lampje of verklikker en sluit per klem niet meer dan één draad aan. Shelly raadt beide af.
Open de ventilatiebox niet zelf terwijl de stekker erin zit. Itho schrijft: maak het product spanningsloos en beveilig het tegen opnieuw inschakelen.

Wanneer een installateur: Voor de Itho-sensor op batterijen en de Zehnder Timer is geen installateur nodig. Orcon schrijft dat de installateur de Vocht Bedieningssensor Inbouw 15RF eenmalig koppelt aan de box, en de sensor heeft een 230-voltaansluiting in een inbouwdoos nodig. Laat dat door een erkend installateur doen, zeker als er nog geen doos met spanning op de goede plek zit. Shelly schrijft dat de aansluiting op het lichtnet door een vakkundig elektricien moet gebeuren. Laat Route 2 doen door een erkend installateur als u niet zeker weet welke draad de fase, de nulleider of de draad naar de ventilator is, als de ventilator een eigen timer- of hygrostaataansluiting heeft, als er geen nulleider in de doos zit of als de doos in de badkamer zit en u niet weet in welke zone. Nieuwe leidingen of dozen in de badkamer laat u altijd door een installateur aanleggen.

Stappenplan

10 stappen, 20 minuten tot 2 uur.

Stap 1: Kijk wat u heeft

Zoek de ventilatiebox, meestal op zolder of in een kast. Lees op het typeplaatje het merk en het type. Kijk ook of de box met een stekker in het stopcontact zit. Heeft u geen box maar een ventilator in de badkamer zelf, ga dan naar de stap Route 2.
Stap 2: Zet de box in de automatische stand

Heeft de box een ingebouwde vochtsensor, zet de bediening dan op Auto. Bij Itho Daalderop werkt de regeling op sensoren alleen in de stand Auto of Auto-Nacht. Neem een week de proef. Reageert de box goed op het douchen, dan bent u klaar. Zo niet, ga dan verder met een losse sensor.
Stap 3: Kies de plek voor de sensor

Bij de Itho RFT RV-sensor: hang hem verticaal, bij voorkeur in de buurt van de douche, op ongeveer 1,8 meter boven de vloer. Niet direct naast een raam of deur, en niet achter een kast. Bij Orcon: de sensor gaat in een inbouwdoos met 230 volt, buiten zone 0, 1 en 2 omdat hij IP21 is. Overleg de plek met de installateur.
Stap 4: Itho: sensor ophangen

Open de sensor met de sluiting aan de onderkant. Schroef de achterkant met de meegeleverde schroeven en pluggen aan de muur. Plaats de twee batterijen nog niet als u direct gaat aanmelden.
Stap 5: Itho: aanmelden bij de box

Haal de stekker van de box uit het stopcontact, wacht 15 seconden en steek hem er weer in. De box staat nu even in de aanmeldstand. Plaats binnen 2 minuten de batterijen in de sensor, let op plus en min, en klik de kap op de muursteun. Houd de touch-knop 5 tot 7 seconden in tot de status-led wit brandt. Knippert de led daarna groen, dan is het gelukt en toert de box even op. Oranje betekent gelukt met een matig signaal. Rood betekent mislukt, begin dan opnieuw.
Stap 6: Itho: stand Badkamer controleren

Standaard staat de sensor op Badkamer. Wilt u dit controleren of de gevoeligheid aanpassen, volg dan de handleiding. In de gebruikersinstellingen kiest u tussen een stijging van 3 procent in 24 seconden (standaard) of in 48 seconden. Kies 48 seconden als de ventilatie te vaak hoog gaat.
Stap 7: Orcon: laten plaatsen en koppelen

Laat de installateur de sensor in de inbouwdoos zetten. Volgens Orcon gaat het koppelen zo: de stekker van de box 10 seconden uit het stopcontact, daarna staat de box 3 minuten in de inleermodus. Houd de bedieningstoets op de sensor 5 seconden in. Knippert de led 10 keer groen, dan is de koppeling gelukt.
Stap 8: Route 2: Shelly plaatsen

Zoek de schakelaar van de badkamerventilator, buiten de badkamer. Zet de groep uit en meet of er geen spanning meer staat. Sluit de Shelly 1PM Gen4 aan zoals in de handleiding: fase op L, nulleider op N, de draad naar de ventilator op O en de schakelaar op SW. Zet de groep weer aan. Voeg de module toe in de app Shelly Smart Control en zet hem in uw wifi.
Stap 9: Route 2: sensor koppelen

Plak de Shelly BLU H&T ZB in de badkamer op een vlakke muur, buiten het bereik van de douchestraal en binnen 10 meter van de Shelly-module. Druk vier keer snel op de knop. De led knippert dan een minuut lang om de 2 seconden en de sensor is te vinden via Bluetooth. Voeg hem toe in de Shelly-app via de module als gateway.
Stap 10: Route 2: twee scènes maken

Maak in de Shelly-app een nieuwe scène. Shelly noemt luchtvochtigheid als voorwaarde voor een scène. Kies als voorwaarde: luchtvochtigheid van de sensor boven 75 procent. Kies als actie: ventilator aan. Maak een tweede scène met luchtvochtigheid onder 65 procent en als actie: ventilator uit. Pas de grenzen later aan op uw badkamer.

Zet dit in uw woning

In de app van SlimmeWoningPlanner wordt dit een klus bij uw woning, met de stappen als takenlijst en de onderdelen op uw boodschappenlijst. Zo weet u later ook wat er hangt en waar.

Zet in mijn woning

Testen

Douche zoals altijd met de deur dicht. Kijk of de ventilatie binnen een paar minuten hoger gaat.
Bij de Itho-sensor: tik op de touch-knop. De groene led toont de huidige stand.
Kijk na het douchen of de ventilatie vanzelf teruggaat. Bij Itho gebeurt dat als de luchtvochtigheid onder 82 procent is, na minstens 20 minuten. Bij Orcon draait hij nog 15 minuten door nadat de vochtigheid is gedaald.
Bij de Shelly-route: kijk in de app of de luchtvochtigheid na het douchen stijgt en of de ventilator aan en weer uit gaat.
Druk op de gewone schakelaar van de ventilator en kijk of die nog werkt.
Kijk na een paar dagen of de spiegel sneller weer helder is en de muren eerder droog zijn.

Als het niet werkt

De ventilatie reageert niet op het douchen

Kijk of de box op Auto staat. Bij Itho werkt de regeling op sensoren alleen in Auto of Auto-Nacht. Na een handmatige stand gaat de box bij gebruik van sensoren na hoogstens 24 uur terug naar Auto.

Itho-sensor: status-led knippert 4 keer rood

De batterijen zijn bijna leeg. Vervang beide AA-batterijen. Zijn ze helemaal leeg, dan reageert de box niet meer op vocht.

Itho-sensor: status-led knippert 2 keer rood of brandt rood

Twee keer rood is een storing in de draadloze verbinding. Rood branden betekent dat de sensor nog niet is aangemeld. Meld de sensor opnieuw aan, dichter bij de box. Blijft de led rood, schakel dan een installateur of Itho Daalderop in.

Orcon-sensor: led knippert 3 keer rood

Er is geen draadloze verbinding met de box. Kijk of de stekker van de box in het stopcontact zit. Eén keer rood is een afwijking in de sensor, twee keer rood een afwijking in de box.

De ventilatie blijft lang in de hoge stand

Dat kan kloppen: Itho houdt de hoge stand minstens 20 minuten aan, Orcon 15 minuten na de daling. Bij de Shelly-route ligt de uit-grens misschien onder de gewone luchtvochtigheid in uw badkamer. Zet die grens een paar procent hoger.

Shelly-route: de sensor geeft geen nieuwe waarden

Controleer of de sensor binnen 10 meter van de module zit, met zo min mogelijk muren ertussen. Druk kort op de knop van de sensor: hij stuurt dan direct een meting. Vervang de CR2032-batterij als die leeg is.

Shelly-route: de scène voert niets uit

Kijk of de module verbonden is met wifi en internet en of de scène aanstaat. Gebruikt u Homey Pro, maak de regel dan daar als Flow.

Zonder internet

De vochtsensoren van Itho Daalderop, Orcon en Zehnder praten draadloos rechtstreeks met de ventilatiebox, op 868 MHz. Daar is geen app of internet voor nodig. Bij de Shelly-route geeft de Shelly-module de metingen van de sensor door. Shelly schrijft dat de app werkt via de cloud en ook een lokale modus heeft. Een scène in de Shelly-app maakt u in uw Shelly-account. Ga er niet van uit dat die zonder internet blijft werken. Met Homey Pro koppelt u de Shelly-module via het eigen netwerk.

Bronnen (17)