Doe-het-zelfproject · Gezondheid en lucht

Fijnstof en luchtkwaliteit in huis meten

Een luchtkwaliteitsmeter laat zien hoeveel fijnstof (PM2.5), vluchtige stoffen en vocht er in de kamer zit, en met Homey Pro of Home Assistant gaat een luchtreiniger of afzuigkap vanzelf aan. De onderdelen kosten € 299 tot € 733 en het instellen duurt een half uur tot anderhalf uur. U werkt niet aan 230 volt.

Moeilijkheid: Makkelijk
Tijd: 30 minuten tot 1,5 uur
Kosten: € 299 tot € 733
Zonder internet: Werkt deels

Vanaf € 299 met alleen de Airthings View Plus. Tot € 733 met een Homey Pro (€ 434) erbij om een luchtreiniger of afzuigkap op de meting te laten reageren.

Naar het stappenplan Liever een vakman

Een woonkamer met een houtkachel op een stenen sokkel. Op een eikenhouten plank staat een kleine witte luchtkwaliteitsmeter met een gekleurde lichtstreep.

Bij bakken en braden, bij een open haard of houtkachel en bij schoonmaken komen er deeltjes en stoffen in de lucht die u niet ziet. Een luchtkwaliteitsmeter laat zien hoeveel fijnstof (PM2.5), vluchtige organische stoffen (VOS) en vocht er in de kamer zit. U krijgt een melding als de waarde oploopt, en met Homey Pro of Home Assistant kan een luchtreiniger of een afzuigkap vanzelf aangaan. Op deze pagina leest u welke meters dat kunnen, wat ze kosten, welke grenswaarden er zijn en hoe u alles stap voor stap instelt. Er komt geen werk aan 230 volt aan te pas.

Wat er comfortabeler wordt

U ziet wanneer de lucht in de keuken of woonkamer vuil wordt, bijvoorbeeld bij het koken of als de kachel brandt. De luchtreiniger of afzuigkap kan dan vanzelf aangaan, of u krijgt een seintje om te luchten.

Voor wie

Voor wie een open keuken heeft, een houtkachel of open haard stookt, of last heeft van de luchtwegen en wil weten wanneer de lucht in huis slechter wordt. Ook handig als u een luchtreiniger heeft en wilt dat die alleen hard gaat draaien als het nodig is. U zet de meter neer, verbindt hem met de app en stelt een melding in. Heeft u Homey Pro of Home Assistant, dan kunt u de meting gebruiken om een luchtreiniger of een afzuigkap met Home Connect aan te sturen. U hoeft niets aan te sluiten in de muur. Wilt u alleen CO2 meten, kijk dan bij het stappenplan CO2 meten in de slaapkamer.

Wat u meet en waar het vandaan komt

Fijnstof is volgens het RIVM een verzamelnaam voor deeltjes die klein genoeg zijn om in te ademen. PM2.5 zijn deeltjes tot 2,5 micrometer. Volgens de WHO kan PM2.5 via de longen in het bloed komen. Het RIVM noemt tabaksrook de belangrijkste bron van fijnstof binnen. Fijnstof komt ook uit de open haard, van bakken en braden en van stofzuigen.

Houtrook bevat volgens het RIVM onder meer fijnstof, roet, koolmonoxide en vluchtige organische stoffen. Dat geldt voor een houtkachel, een open haard en een vuurkorf. Hoeveel er vrijkomt, hangt af van de kachel, het hout en hoe er gestookt wordt.

Vluchtige organische stoffen (VOS, in het Engels VOC) zijn stoffen die bij kamertemperatuur makkelijk verdampen. Het RIVM noemt verf, schoonmaakmiddelen, cosmetica, luchtverfrissers en bouwmaterialen als bron. Ze kunnen hoofdpijn, vermoeidheid en irritatie van neus, keel en ogen geven.

Vocht in huis komt volgens het RIVM van koken, douchen en afwassen. Blijft vochtige lucht hangen door te weinig ventilatie, dan neemt de kans op schimmel en luchtwegklachten toe. In het stookseizoen kan de lucht ook te droog worden. Het RIVM schrijft dat bewoners van ongeveer vijf procent van de woningen daar last van kunnen hebben, bijvoorbeeld met droge ogen of een droge huid.

Grenswaarden voor fijnstof

De WHO geeft in de richtlijnen voor luchtkwaliteit uit 2021 voor PM2.5 een jaargemiddelde van 5 µg/m³ en een daggemiddelde van 15 µg/m³ (gemiddeld over 24 uur). Volgens de WHO zijn de richtlijnen niet wettelijk bindend.

Het RIVM schrijft dat er geen drempel bekend is waaronder fijnstof geen effect op de gezondheid heeft. Zowel korte pieken als langdurige blootstelling kunnen gevolgen hebben. Mensen met luchtwegaandoeningen of hart- en vaatziekten zijn extra gevoelig.

Een meter toont meestal de waarde van dat moment. Een korte piek tijdens het koken is iets anders dan een daggemiddelde. Gebruik de WHO-waarden daarom om in de app het gemiddelde over een dag of langer te bekijken. Voor een melding of het aanzetten van een luchtreiniger kiest u zelf een grens. Komt de melding te vaak of te laat, schuif de grens dan op.

Voor VOS noemt het RIVM een advieswaarde van de Gezondheidsraad van 200 µg/m³ voor de som van VOS. De AirGradient en de IKEA VINDSTYRKA geven VOS als index. AirGradient schrijft dat die index een verandering laat zien en geen absolute hoeveelheid. Ook onschuldige stoffen zoals alcohol of zonnebrand laten de index stijgen. U kunt de index dus niet met die advieswaarde vergelijken.

Drie meters die fijnstof meten

De AirGradient ONE meet PM2.5 met een Plantower PMS5003-sensor, VOS en NOx met een Sensirion SGP41, temperatuur en luchtvochtigheid met een Sensirion SHT40 en CO2 met een NDIR-sensor. AirGradient geeft voor PM2.5 een nauwkeurigheid op van plus of min 4 µg/m³ tussen 0 en 100 µg/m³. Hij werkt op wifi (2,4 GHz) en een USB-adapter van 5 V en minstens 2 A, die niet wordt meegeleverd. Er is een officiële app voor Homey Pro en een integratie in Home Assistant die lokaal werkt.

De Airthings View Plus meet radon, PM2.5, PM1, CO2, VOS, temperatuur, luchtvochtigheid en luchtdruk, elke 5 minuten. Hij werkt op zes AA-batterijen of op USB-C, met wifi. Airthings geeft voor PM2.5 een meetfout op van plus of min 5 µg/m³ plus 15 procent onder 150 µg/m³. In de Airthings-app krijgt u meldingen als de luchtkwaliteit slechter wordt. Er is een Airthings-app voor Homey die via de cloud werkt.

De IKEA VINDSTYRKA meet volgens de Homey-app van IKEA PM2.5, een VOS-index, temperatuur en luchtvochtigheid. Hij werkt met Zigbee en kan rechtstreeks aan Homey Pro gekoppeld worden. In dezelfde Homey-app staat ook de IKEA STARKVIND luchtreiniger, die u vanuit een Flow aan kunt zetten, op een ventilatorsnelheid kunt zetten of in de automatische modus.

Een luchtreiniger of afzuigkap laten reageren

Met Homey Pro maakt u een Flow: als de PM2.5-waarde boven uw grens komt, dan gaat de luchtreiniger aan of harder draaien. Dat kan met een luchtreiniger die een eigen Homey-app heeft, zoals de IKEA STARKVIND. Een eenvoudige luchtreiniger kunt u via een slimme stekker aan en uit zetten. Dat werkt alleen als de luchtreiniger vanzelf weer gaat draaien als de stroom terugkomt. Kijk dat na in de handleiding of probeer het uit door de stekker eruit en er weer in te doen.

Een afzuigkap zit meestal vast aangesloten. Heeft u een afzuigkap met Home Connect, zoals van Bosch of Siemens, dan kan Homey hem via de app Bosch-Siemens Home Connect aanzetten en een ventilatieniveau kiezen. Op de kap moet aansturen op afstand zijn toegestaan. Heeft u een andere afzuigkap, laat de Flow dan een melding sturen dat u de kap aan moet zetten. Ga niet zelf aan de bedrading van de kap werken.

Ventileren blijft nodig. Het RIVM schrijft dat luchten vooral zinvol is tijdens en na koken en douchen, en dat mechanische ventilatie minimaal in de middenstand hoort te staan als er iemand thuis is.

Wat u nodig heeft

Airthings View Plus
Meter voor PM2.5, CO2, VOS, luchtvochtigheid, temperatuur, luchtdruk en radon, met e-paper-scherm en meldingen in de app. Werkt op zes AA-batterijen of USB-C, met wifi op 2,4 GHz. Geen hub nodig. Prijs uit de Engelstalige winkel van Airthings.

€ 299,00 Airthings
AirGradient ONE (I-9PSL), volledig gemonteerd (optioneel)
Alternatief voor wie lokaal wil werken met Homey Pro of Home Assistant. Meet PM2.5, CO2, VOS, NOx, temperatuur en luchtvochtigheid. Een USB-adapter van 5 V en minstens 2 A zit er niet bij.
IKEA VINDSTYRKA luchtkwaliteitssensor (optioneel)
Alternatief met Zigbee, voor wie Homey Pro heeft en een IKEA-luchtreiniger wil aansturen. Meet PM2.5, een VOS-index, temperatuur en luchtvochtigheid.
Homey Pro (2026) (optioneel)
Nodig als u een luchtreiniger of afzuigkap wilt laten reageren op de meting, of de IKEA VINDSTYRKA wilt gebruiken. Heeft u al een Homey Pro of Home Assistant, dan heeft u niets extra nodig.

€ 434,00 Coolblue
IKEA STARKVIND luchtreiniger (optioneel)
Luchtreiniger met Zigbee die Homey Pro aan en uit kan zetten, op een ventilatorsnelheid kan zetten of in de automatische modus. Heeft u al een luchtreiniger met een eigen Homey-app, dan is deze niet nodig.
Slimme stekker voor een bestaande luchtreiniger (optioneel)
Alleen voor een luchtreiniger zonder eigen koppeling die vanzelf weer gaat draaien als de stroom terugkomt. Kies een stekker die met uw Homey Pro of Home Assistant werkt.

Prijzen kunnen bij de winkel inmiddels anders zijn. We krijgen geen vergoeding van deze winkels.

Gereedschap

Smartphone met de app van de meter (Airthings, of de Homey-app voor AirGradient en IKEA)
Wifi-wachtwoord van uw thuisnetwerk, op 2,4 GHz
Voor de AirGradient ONE: een USB-adapter van 5 V en minstens 2 A
Voor de Airthings View Plus: zes AA-batterijen of een USB-C-kabel met adapter

Veiligheid

Een luchtkwaliteitsmeter is geen koolmonoxidemelder. Volgens het RIVM kunnen open haarden, gaskachels, gasfornuizen en afvoerloze geisers koolmonoxide geven, een gas dat u niet ruikt. Heeft u een houtkachel, open haard of gastoestel, hang daar dan een aparte koolmonoxidemelder bij.
Zet de meter niet recht boven het fornuis, de waterkoker of de kachel. Airthings geeft voor de View Plus 4 tot 40 °C en maximaal 85 procent luchtvochtigheid zonder condens op als gebruiksomstandigheden.
Gebruik voor de AirGradient een adapter van 5 V en minstens 2 A. Een zwakkere adapter kan storingen geven.
Werk niet zelf aan de bedrading van een vast aangesloten afzuigkap. Deze pagina gebruikt alleen afzuigkappen die al een koppeling hebben, of een melding.

Wanneer een installateur: Niet nodig. De meter werkt op batterijen of met een adapter in het stopcontact, en een luchtreiniger staat los met een stekker. Wilt u een afzuigkap zonder koppeling slim laten schakelen, dan is dat werk aan 230 volt. Laat dat doen door een erkend installateur.

Stappenplan

9 stappen, 30 minuten tot 1,5 uur.

Stap 1: Kies een meter

Wilt u alleen meten en meldingen op uw telefoon, dan is de Airthings View Plus de eenvoudigste keuze. Hij werkt los, zonder hub. Wilt u lokaal werken met Homey Pro of Home Assistant, kies dan de AirGradient ONE. Heeft u Homey Pro en wilt u een IKEA STARKVIND luchtreiniger aansturen, dan past de IKEA VINDSTYRKA.
Stap 2: Kies een plek

Zet de meter in de ruimte waar u de lucht wilt kennen, zoals de woonkamer met de kachel of de open keuken. Airthings raadt aan om minstens 90 cm afstand te houden van ventilatieroosters, ventilatoren, ramen en deuren, de meter op ademhoogte te zetten en niet hoger dan 182 cm. Zet hem niet recht boven het fornuis of de kachel.
Stap 3: Airthings View Plus: in gebruik nemen

Doe de batterijen erin of sluit de USB-C-kabel aan. Installeer de Airthings-app en voeg de View Plus toe. De eerste verbinding loopt via Bluetooth, daarna verbindt de meter met uw wifi op 2,4 GHz. Airthings schrijft dat de VOS- en CO2-meting ongeveer zeven dagen nodig hebben om te kalibreren. Zet meldingen voor de app aan op uw telefoon.
Stap 4: AirGradient ONE: verbinden met wifi

Sluit de AirGradient ONE met de USB-C-kabel aan op een adapter van 5 V en 2 A. Op het scherm verschijnt 180s to connect to airgradient- en een serienummer. Scan binnen die tijd de QR-code achterop, of kies in de wifi-instellingen van uw telefoon het netwerk airgradient- met het serienummer en het wachtwoord cleanair. Kies daarna uw eigen wifinetwerk. Dat moet 2,4 GHz zijn en internet hebben.
Stap 5: Homey-route: meter toevoegen

Tik in de Homey-app op Devices en daarna op New Device. Zoek op AirGradient, Airthings of IKEA en installeer de app van dat merk. De AirGradient ONE wordt gevonden als hij in hetzelfde netwerk zit als Homey Pro. De Airthings View Plus koppelt via de cloud met uw Airthings-account. De IKEA VINDSTYRKA koppelt u via Zigbee, volg daarvoor de stappen die de Homey-app toont. Voeg op dezelfde manier een IKEA STARKVIND of de afzuigkap via Bosch-Siemens Home Connect toe.
Stap 6: Homey-route: Flow voor een melding

Tik op Flow en Create a Flow. Kies onder When de meter. Bij de Airthings View Plus kiest u Het PM2,5 alarm is aan. Bij AirGradient en IKEA kiest u De PM2,5-waarde is veranderd. Voeg onder And een controle toe of de waarde boven uw grens ligt. Bij AirGradient is dat de kaart Het PM2.5-niveau is. Bij IKEA gebruikt u de PM2,5-waarde als Tag in een Logic-kaart. Kies onder Then de categorie Push Notifications en stuur een melding naar uw telefoon. Test met de afspeelknop en tik op Save.
Stap 7: Homey-route: luchtreiniger laten reageren

Voeg aan dezelfde Flow onder Then een actie toe voor de luchtreiniger. Bij de IKEA STARKVIND is dat bijvoorbeeld Stel ventilatorsnelheid in op, of Zet automatische modus. Gebruikt u een slimme stekker, kies dan Zet aan voor die stekker. Maak een tweede Flow die de luchtreiniger weer lager zet of uitzet als de waarde onder uw grens zakt.
Stap 8: Homey-route: afzuigkap met Home Connect

Zet op de afzuigkap aansturen op afstand aan, zoals de handleiding van de kap beschrijft. Voeg in de Flow onder And de kaart Aansturen op afstand is toegestaan toe. Kies onder Then bij de afzuigkap Start ventileren on met een ventilatieniveau, of Automatische mode. Heeft u geen kap met Home Connect, laat de Flow dan een melding sturen dat u de kap aan moet zetten.
Stap 9: Home Assistant-route

Home Assistant vindt de AirGradient ONE vanzelf in uw netwerk. Bevestig de gevonden meter onder Settings en Devices & services. U krijgt sensoren voor onder meer PM2.5, luchtvochtigheid en de VOS-index. Maak een automatisering met de trigger Numeric state crossed threshold op de PM2.5-sensor en kies als actie een melding of het aanzetten van de luchtreiniger. Wilt u dat de meter niets meer naar de cloud stuurt, zet dan de instelling Cloud connection uit. De lokale verbinding met Home Assistant blijft dan werken.

Zet dit in uw woning

In de app van SlimmeWoningPlanner wordt dit een klus bij uw woning, met de stappen als takenlijst en de onderdelen op uw boodschappenlijst. Zo weet u later ook wat er hangt en waar.

Zet in mijn woning

Testen

Kijk eerst een dag naar de gewone waarden in een geluchte kamer, zodat u weet wat normaal is bij u thuis.
Bak of braad iets met de meter op een paar meter afstand. De PM2.5-waarde moet in de minuten daarna stijgen. De Airthings View Plus meet elke 5 minuten, dus wacht even.
Breng wat handgel met alcohol in de buurt van een AirGradient. AirGradient schrijft dat alcohol de VOS-index laat stijgen.
Kijk na het douchen of het koken met deksels eraf of de luchtvochtigheid oploopt en daarna weer zakt.
Druk in de Homey-Flow op de afspeelknop en kijk of de melding binnenkomt en de luchtreiniger of afzuigkap aangaat.

Als het niet werkt

De AirGradient maakt geen verbinding met wifi

De meter werkt alleen op 2,4 GHz, met internet, zonder inlogpagina en zonder WPA Enterprise. Kijk of de wifi-instellingen van uw router daaraan voldoen.

De AirGradient start steeds opnieuw of het scherm ziet er vreemd uit

Gebruik een andere USB-adapter van 5 V en minstens 2 A. AirGradient noemt een te zwakke adapter als oorzaak.

De VOS-index schiet omhoog zonder duidelijke reden

De index laat een verandering zien, geen hoeveelheid. Volgens AirGradient laten ook onschuldige stoffen zoals alcohol en zonnebrand de index stijgen. Kijk wat er net in de kamer gebruikt is, zoals schoonmaakmiddel of parfum, en lucht even.

De IKEA VINDSTYRKA of STARKVIND reageert slecht of valt weg in Homey

Zigbee-apparaten geven berichten aan elkaar door. Homey raadt aan om eerst apparaten op netstroom te koppelen, omdat die als doorgeefluik werken, en ongeveer één zo'n apparaat te hebben op elke vijf apparaten op batterijen. Staat de sensor ver van Homey Pro, zet er dan een apparaat op netstroom met Zigbee tussen.

De afzuigkap gaat niet aan vanuit Homey

Kijk of aansturen op afstand aanstaat op de kap. De Home Connect-app in Homey heeft daarvoor de kaart Aansturen op afstand is toegestaan. De koppeling loopt via de cloud van Home Connect, dus de kap moet met internet verbonden zijn.

De luchtreiniger gaat niet aan via de slimme stekker

Veel luchtreinigers blijven uit als de stroom terugkomt. Zet de stekker uit en weer aan en kijk of de luchtreiniger zelf start. Doet hij dat niet, dan werkt deze route niet. Kies dan een luchtreiniger met een eigen koppeling, of laat de Flow alleen een melding sturen.

Twee meters geven verschillende waarden

Elke meter heeft een meetfout. AirGradient geeft voor PM2.5 plus of min 4 µg/m³ op tussen 0 en 100 µg/m³, Airthings plus of min 5 µg/m³ plus 15 procent. Airthings schrijft dat twee meters naast elkaar daardoor iets anders kunnen aangeven zonder dat er een kapot is.

Zonder internet

Het hangt af van de meter en de koppeling. De AirGradient ONE heeft bij de eerste installatie internet nodig. Daarna kan hij volgens AirGradient met Homey Pro volledig lokaal werken, en Home Assistant leest hem uit in uw eigen netwerk. De IKEA VINDSTYRKA koppelt via Zigbee rechtstreeks met Homey Pro. De Airthings View Plus stuurt zijn metingen via wifi naar Airthings. Meldingen op afstand en de koppeling met Homey lopen via internet. Een afzuigkap met Home Connect koppelt via de cloud van Home Connect met Homey.

Bronnen (23)